Teoria profesora E. E. Gordona

Teoria uczenia się muzyki Edwina E. Gordona

Niestety Profesor Edwin Elias Gordon zmarł 4 grudnia 2015 roku. Kontynuowanie dzieła Profesora w naszych rękach!

Profesor Edwin Elias Gordon (University of South Carolina w stanie Kolumbia) – muzyk jazzowy, pedagog, psycholog muzyki. Jest znanym badaczem, autorem licznych publikacji, testów uzdolnień muzycznych i książek, redaktorem wydań zbiorowych. Od 1979 r. do 1995 r. był związany z Katedrą Badań Muzyczno-Edukacyjnych im. Carla E. Seashore’a na uniwersytecie Temple w Filadelfii. Uzyskał tam wiele prestiżowych nagród. Koncepcja prof. E.E. Gordona, poparta badaniami empirycznymi, spotkała się z dużym zainteresowaniem specjalistów na całym świecie. Jest nowatorską, pionierską propozycją rozwiązań praktycznych dla edukacji muzycznej.

Aby wyjaśnić Państwu istotę teorii, pozwolimy sobie na przywołanie słów samego autora, prof. E.E. Gordona:

Ci, którzy dużo wiedzą o rozwoju dziecka, żartują czasami, że chcieliby umrzeć jako małe dzieci, ale najpóźniej jak tylko byłoby to możliwe. Zdają sobie bowiem sprawę, że możliwości uczenia się nigdy nie są większe niż w chwili narodzin. Wobec tego przyjmując, że najważniejszym okresem dla uczenia się jest czas od pierwszych chwil po urodzeniu (a może jeszcze przed tym faktem) do ukończenia trzeciego roku życia, należy kierować dzieckiem tak, aby odbierało nieustrukturowane, nieformalne oddziaływania. Kolejny pod względem ważności okres, to lata między trzecim a piątym rokiem – okres oddziaływań już ustrukturowanych, ale wciąż nieformalnych, realizowanych przez dom rodzinny lub przedszkole. To, czego dziecko uczy się podczas pierwszych pięciu lat życia, tworzy podstawę dla całej późniejszej edukacji, która tradycyjnie rozpoczyna się wraz z przekroczeniem progu przedszkolnej czy szkolnej “zerówki”. Im wcześniej dziecko uzyska tę podstawę, tym więcej skorzysta z późniejszej edukacji i odwrotnie – im później tego dokona, tym gorsze będą dalsze efekty. Po raz drugi nie powtórzy się okazja do nadrobienia tych zaniedbań, a nauczanie w takiej sytuacji będzie miało charakter jedynie wyrównawczy, a nie wzbogacający.(Gordon E.E. 1997 Umuzykalnienie niemowląt i małych dzieci, str.5)

Audiacja zachodzi wtedy, gdy muzyka jest słyszana i rozumiana przez umysł, mimo że nie jest obecna, a nawet nigdy nie była obecna w fizycznym otoczeniu odbiorcy. (Gordon E.E. 1997 Umuzykalnienie niemowląt i małych dzieci, str. 23)

Mimo, że muzyka i język różnią się od siebie, proces audiowania podczas słuchania muzyki jest zbliżony do procesu myślenia podczas słuchania języka. (Gordon E.E. 1997 Umuzykalnienie niemowląt i małych dzieci, str. 38)

Dźwięk jako taki nie jest muzyką. Staje się muzyką dopiero dzięki audiacji, kiedy analogicznie jak w języku, przełożony zostanie w umyśle na określone znaczenie. Znaczenie to będzie równocześnie różne w różnych sytuacjach, także odmienne u różnych ludzi. Jakość znaczenia, jakie dana osoba może nadać muzyce w określonym czasie, jest zdeterminowana przez poziom jej uzdolnień muzycznych, zakres wykształcenia i rozległość doświadczeń. (Gordon E.E. 1999. Sekwencja w uczeniu się w muzyce. Umiejętności, zawartość, motywy, str. 24)

Gdy dziecko wykonuje na instrumencie jakiś utwór muzyczny, może się zdarzyć, że się pomyli. Dziecko, które audiuje potrafi naprawić pomyłkę przez odpowiednie dostrojenie (tak jak w intonowaniu) i jest na tyle zabezpieczone przez audiację, że nie przerywa gry. Dziecko, które jedynie wyuczyło się utworu mechanicznie bez audiacji, nie da sobie rady z pomyłką. Kiedy popełni błąd, jego typową reakcją będzie przerwanie gry, próba odpowiedniego ruchu oraz rozpoczęcie wykonania od nowa. Dla dziecka, które wyuczyło się mechanicznie, istnieją “złe” nuty, dla dziecka, które audiuje – odpowiednie rozwiązania. (Gordon E.E. 1997 Umuzykalnienie niemowląt i małych dzieci, str. 27)

Źródło: (Gordon E.E. 1997 Umuzykalnienie niemowląt i małych dzieci, str. 41)

 
 
SKARBNICA WIEDZY O TEORII PROF. EDWINA E. GORDONA

W audiacji wstępnej (przygotowanie do audiacji właściwej) można wyróżnić trzy typy:

akulturację, imitację i asymilację

Ogólny zarys typów i stadiów audiacji wstępnej
TYP STADIUM
Akulturacja
OD NARODZIN DO 2-4 ROKU ŻYCIA: NIEWIELKA ŚWIADOMOŚĆ OTOCZENIA U DZIECKA.
  • Absorpcja: dziecko słucha i słuchowo gromadzi dźwięki muzyki z otoczenia.
  • Reakcje przypadkowe: dziecko porusza się i paple w odpowiedzi ale nieadekwatnie do muzycznych dźwięków środowiska.
  • Reakcje celowe: dziecko stara się odnieść ruch i paplaninę do muzycznych dźwięków środowiska.
Imitacja
OD 2-4 DO 3-5 ROKU ŻYCIA: DZIECKO ANGAŻUJE SIĘ ZE ŚWIADOMOŚCIĄ SKIEROWANĄ PRZEDE WSZYSTKIM NA OTOCZENIE.
  • Pozbywanie się egocentryzmu: dziecko rozpoznaje, że ruchy i paplanina nie pasują do muzyki z otoczenia.
  • Przełamanie kodu: dziecko naśladuje z pewną dokładnością dźwięki muzyki z otoczenia, zwłaszcza motywy tonalne i rytmiczne.
Asymilacja
OD 3-5 DO 4-6 ROKU ŻYCIA: DZIECKO ANGAŻUJE SIĘ ZE ŚWIADOMOŚCIĄ SKIEROWANĄ NA SIEBIE
  • Samoobserwacja: dziecko widzi brak koordynacji pomiędzy śpiewem a oddychaniem i pomiędzy śpiewnym recytowaniem a ruchem mięśni i oddychaniem.
  • Koordynacja: dziecko koordynuje śpiewanie i recytowanie z oddychaniem i ruchem.

Po audiacji wstępnej następuje audiacja właściwa, której nadrzędnym celem jest tworzenie nieznanej muzyki i improwizacji. Dla osób działających na gruncie edukacji w jej różnych wymiarach, uczących różnych przedmiotów niezwykle inspirująca może być sama kolejność poniższych aktywności. Jednakże wejście w edukację formalną bez wcześniejszego zbudowania relacji z podmiotem działań edukacyjnych, bez umiejętności asymilacyjnych: płynnego wypowiadania się (np. muzycznego, rozbudzenia zainteresowania tematyką wydaje się nie być zbudowana na solidnych fundamentach, które przyczynią się do trwałości muzycznych aktywności, ale też osiągnięcia biegłości i lekkości operowania umiejętnością w danym temacie.

Typy audiacji właściwej  (Gawryłkiewicz, Gawryłkiewicz, 2010, s. 5-10)

Typ 1. Słuchanie znanej lub nieznanej muzyki.

Przez słuchanie znanych i nieznanych motywów analizujemy muzykę, uprzednio łącząc motywy oraz frazy, i nadajemy jej muzycznego znaczenia, podobnie jak w mowie, wnioskując z pojedynczych słów sens wypowiedzi.

Typ 2. Czytanie znanej lub nieznanej muzyki.

Audiacja notacyjna ma sens tylko wtedy, gdy towarzyszy jej rozumienie czytanego materiału muzycznego, czyli analiza najczęściej dokonana jeszcze przed percepcją słowną.

Typ 3. Zapisywanie pod dyktando znanej lub nieznanej muzyki.

Tu również mamy do czynienia z audiacją notacyjną, proces ma jednak odwrotny przebieg: najpierw audiujemy, co usłyszeliśmy, nadajemy znaczenia odebranemu słuchowo materiałowi, i dopiero zapisujemy notacyjnie komunikat.

Typ 4. Odtwarzanie i wykonywanie znanej muzyki z pamięci.

Typ 5. Odtwarzanie i zapisywanie znanej muzyki z pamięci.

Powyższe typy dotyczą wykonywania muzyki: wokalnie lub instrumentalnie, lub notacyjnie, którą odtwarzamy w umyśle, po uprzednim przeanalizowaniu i nadaniu jej znaczenia.

Typ 6. Tworzenie nieznanej muzyki i improwizowanie podczas jej wykonywania lub w ciszy.

Typ 7. Tworzenie nieznanej muzyki i improwizowanie podczas czytania.

Typ 8. Tworzenie nieznanej muzyki i improwizowanie podczas pisania.

W Polsce koncepcję sekwencyjnej teorii uczenia się muzyki autorstwa Gordona promuje Polskie Towarzystwo E. E. Gordona z siedzibą w Bydgoszczy oraz Fundacja Kreatywnej Edukacji, które wspólnie i z udziałem partnerów organizują m.in. kursy gordonowskie dla osób kierujących edukacją muzyczną małego dziecka, międzynarodowe seminaria oraz projekty koncertowe, wydawnicze i edukacyjne na różnych poziomach wiekowych. Obie instytucje wykształciły certyfikowanych absolwentów kwalifikacyjnych kursów, którzy samodzielnie działają w Polsce i za granicą.

Polecamy następujące źródła informacji:

Stowarzyszenie GIML proponuje Wydawnictwo GIA, które wydało wszystkie książki prof. Edwina E. Gordona, a także jego uczniów.